रिपोर्ट:रिया मोगुल
काठमाडौ फागुन ३०,
नेपालका स्थापित राजनीतिक शक्तिलाई चुनौती दिएका बालेन शाह पहिले भूमिगत र्याप प्रतियोगितामा आफ्ना प्रतिद्वन्द्वीलाई हराउँदै चर्चित हुँदै गएका कलाकार थिए।
एक दशकभन्दा बढी अघि, हातमा माइक्रोफोन र आँखामा आफ्नो पहिचान बनेको सनग्लास लगाएर उनले काठमाडौंको भ्रष्टाचार, बिग्रिएका सडक र सामाजिक असमानताबारे कडा शब्दमा र्याप गीतहरू गाउने गर्थे। त्यसबेला सत्तामा रहेका नेताहरूले त्यसलाई खासै गम्भीरतापूर्वक लिएनन्, तर देशका युवाहरू भने ती गीतहरू ध्यान दिएर सुन्दै थिए।
आज ती गीत सुन्ने युवाहरू नै मतदान गर्ने उमेरमा पुगेका छन्।
गत साता सम्पन्न राष्ट्रव्यापी चुनावमा उनीहरूले ३५ वर्षीय बालेन शाहलाई देशको नेतृत्व सुम्पने निर्णय गरेका छन्।
उनको पार्टी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले नेपालको आधुनिक चुनावी इतिहासमै सबैभन्दा ठूलो जनादेश प्राप्त गरेको बताइएको छ।
युवाहरूको नेतृत्वमा भएको विरोध आन्दोलनपछि अघिल्लो सरकार ढलेको थियो र त्यसपछि भएको चुनावमा बालेनको उदय भएको हो। औपचारिक परिणाम घोषणा भएपछि उनी केही दिनभित्रै प्रधानमन्त्री बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
एक समर्थक सक्च्यम संग्रौलाले उत्सव कार्यक्रममा समाचार संस्था रोयटर्ससँग भने:
“बालेनका कारण देश खुशी छ, खुशीका आँसु बगिरहेका छन्। बालेनले देश बनाउनेछन्, पक्कै बनाउनेछन्।”
अस्थिर राजनीतिक इतिहास भएको देश
बालेनले अब ३ करोडभन्दा बढी जनसंख्या भएको नेपाललाई नेतृत्व गर्नेछन्। नेपालको राजनीतिक इतिहास निकै अस्थिर रहेको छ।
२०६५ शाही राजतन्त्रको अन्त्य पछि नेपाल गणतन्त्रमा रूपान्तरण भएको थियो। त्यसयता देशमा एक दशकभन्दा बढी अवधिमा दर्जनभन्दा धेरै सरकार परिवर्तन भइसकेका छन्।
धेरै विश्लेषकका अनुसार बालेनको पार्टीको उदय पुरानो राजनीतिक नेतृत्वप्रति जनताको असन्तुष्टिको संकेत हो।
भ्रष्टाचारको आरोपले ग्रस्त पुराना दलहरूको प्रभाव कमजोर हुँदै गएको थियो।
गत वर्ष सरकारविरुद्ध भएको आन्दोलनमा ५० भन्दा बढी मानिस मारिएका थिए। त्यसपछि तत्कालीन कम्युनिस्ट सरकार ढलेको थियो, जसको नेतृत्व पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गरेका थिए।
सामाजिक न्यायका लागि र्याप गर्ने कलाकार
बालेन शाहको जन्म सन् १९९० मा काठमाडौंमा भएको हो। उनका बुबा आयुर्वेदिक चिकित्सक थिए भने आमा गृहिणी थिइन्।
राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि उनले स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङ अध्ययन गरेका थिए। उनले नेपाल र भारत दुवै देशबाट इन्जिनियरिङको डिग्री हासिल गरेका छन्।
तर अध्ययनसँगै उनले नेपालको र्याप संगीत क्षेत्रमा पनि पहिचान बनाउँदै लगे।
अमेरिकी हिप–हप कलाकार टुपेक शाकुर r र 50 सेन्टबाट प्रभावित भएर उनले सन् २०१३ को युट्युब सिरिज र बर्जमा भाग लिए।
त्यहाँ उनले नेपालको गहिरो सामाजिक असमानता र भ्रष्टाचारबारे बोल्ने गीतहरू लेखे।
उनका काका–छोराका भाई प्रशान्त शाहले नेपाली दैनिक पत्रिका द काठमाण्डु पोष्टसँग भनेका थिए:
“सानैदेखि उनी काठमाडौं कसरी सञ्चालन भइरहेको छ भन्ने विषयमा असन्तुष्ट थिए।
उनी प्रायः भन्थे—काठमाडौं सुन्दर शहर हो, यसलाई बस्न लायक शहर बनाउन सकिन्छ।”
काठमाडौं महानगरबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा
सन् २०२२ मा बालेन शाहले स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर पदमा चुनाव लडे।
सामाजिक सञ्जालमा आधारित अभियानका कारण उनले स्थापित दलका उम्मेदवारहरूलाई हराउँदै अप्रत्याशित जीत हासिल गरे।
त्यसपछि उनले अवैध संरचना हटाउने अभियान चलाए, महानगर बैठकहरू प्रत्यक्ष प्रसारण गरेर पारदर्शिता बढाउने प्रयास गरे, र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा पनि जोड दिए।
विवादास्पद राष्ट्रवादी कदम
उनको कार्यकाल केही विवादका कारण पनि चर्चामा आयो।
सन् २०२३ मा उनले आफ्नो कार्यालयमा ग्रेटर नेपालको नक्सा राखेका थिए, जसमा भारतका केही भूभागलाई नेपालको भागका रूपमा देखाइएको थियो।
यो कदम भारतको संसद भवनमा राखिएको “अखण्ड भारत ” नक्साको प्रतिक्रिया मानिएको थियो।
त्यस्तै, चीनले प्रकाशित गरेको नयाँ नक्सामा नेपालको २०२० को राजनीतिक नक्सा स्वीकार नगरेपछि उनले चीन भ्रमण पनि रद्द गरेका थिए।
उनले एक पटक अमेरिका, भारत र चीनप्रति लक्षित कडा शब्द प्रयोग गर्दै फेसबुकमा पोस्ट पनि गरेका थिए, जसलाई पछि हटाइएको थियो।
जेनेरेशन–जेडको विद्रोह
बालेनको विजय ठूलो जनआन्दोलनपछि आएको हो।
गत वर्ष सरकारले फेसबुक, इन्स्टाग्राम, व्हाट्सएप, युट्युब र एक्स जस्ता सामाजिक सञ्जाल बन्द गरेपछि काठमाडौंसहित देशभर ठूलो आन्दोलन भएको थियो।
तर आन्दोलन केवल इन्टरनेट बन्दको विरोध मात्र थिएन।
यो युवाहरूको बेरोजगारी र अवसरको अभावप्रति बढ्दो असन्तुष्टिको विस्फोट पनि थियो।
विश्व बैंकका अनुसार सन् २०२४ मा नेपालमा १५–२४ वर्षका युवाहरूको बेरोजगारी दर २०.८ प्रतिशत पुगेको थियो।
२३ वर्षीय आन्दोलनकारी महाहर्ष रावलले भने:
“यहाँ अवसर कम छ, त्यसैले धेरै युवाहरू विदेश जान बाध्य छन्।”
नेपालको अर्थतन्त्रमा विदेशमा काम गर्ने नेपालीहरूले पठाउने रेमिट्यान्सको ठूलो भूमिका छ। विश्व बैंकका अनुसार नेपालको कुल जिडिपिको करिब एक चौथाइ हिस्सा रेमिट्यान्सबाट आउँछ।
आन्दोलनको गीत
आन्दोलनको समयमा बालेन शाहले “नेपाल हाँसेको” नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए, जसलाई युट्युबमा ११ मिलियनभन्दा बढी पटक हेरिएको छ।
गीतमा उनले र्याप गर्छन्:
“म नेपाल हाँसेको देख्न चाहन्छु,
नेपालीको मुटु नाचेको देख्न चाहन्छु,
म नेपाल हाँसेको देख्न चाहन्छु,
नेपाली खुशी भएर बाँचेको देख्न चाहन्छु।”
युवाहरूको ठूलो अपेक्षा
आन्दोलनपछि धेरै मानिसहरूले उनलाई तुरुन्त नेतृत्व लिन आग्रह गरेका थिए। तर उनले औपचारिक चुनावसम्म प्रतीक्षा गरे।
चुनावमा उनले प्रतीकात्मक रूपमा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवारी दिएका थिए र जित हासिल गरेका थिए।
देशभर हजारौं युवाहरू सडक र सामाजिक सञ्जालमा उत्सव मनाइरहेका छन्।
एक युवा आयुष भट्टराईले भने:
“अब हामीले विश्वकै सबैभन्दा युवा प्रधानमन्त्री पाएका छौं।
हामीले गरेको विश्वासलाई उनले धोका नदिउन् भन्ने आशा छ।”
सिएनएनबाट
